Ethische dilemma’s KI: tijd voor dialoog

Vrouw in gesprek met een robot terwijl ze koffie drinktKunstmatige Intelligentie (KI) of Artificiële Intelligentie (AI) maakt enorme vooruitgang mogelijk. Tegelijkertijd brengen deze ontwikkelingen boeiende ethische vraagstukken en dilemma’s aan het licht. Deze uitdagingen, soms een beetje oncomfortabel, helpen ons om de potentiële impact van KI op ons dagelijks leven te begrijpen. Tijdens mijn studie Bedrijfskunde volgde ik met veel interesse de cursus ‘Artificial Intelligence, Business and Consumers’, waarin we deze vraagstukken diepgaand bespraken onder leiding van Prof. Dr. Stefano Puntoni. Hoewel KI ongetwijfeld prachtige kansen biedt voor bedrijven en consumenten, moeten we de ethische implicaties serieus nemen.

Dynamische Prijzen

Beschouw dit intrigerende dilemma: Apple gebruikers, vaak bereid om te betalen voor kwaliteitsproducten, zijn eenvoudig te herkennen op het internet vanwege hun gebruik van Safari, de standaard webbrowser van Apple. Het is algemeen bekend dat ze vaak meer uitgeven en waarschijnlijk ook meer te besteden hebben. De vraag rijst dan: is het acceptabel om de prijzen van een online winkel aan te passen wanneer een Apple gebruiker komt winkelen, op basis van hun browserkeuze? Dit concept, beter bekend als dynamische prijzen, roept een ethisch vraagstuk op in het hart van de door KI gedreven economie.

Farshad Bashir
Farshad Bashir
Het idee van dynamische prijzen is niet nieuw en zeker niet iets dat alleen voortkomt uit KI. Denk aan situaties met groepen zoals analfabeten, kinderen en ouderen – groepen die mogelijk moeite hebben met het maken van kosten-batenanalyses om verschillende redenen. Moeten bedrijven volgens de logica van dynamische prijzen deze groepen stilletjes meer laten betalen voor dezelfde producten?

Men kan eenvoudig betogen dat deze situaties niet vergelijkbaar zijn. De meeste mensen zouden het direct onrechtvaardig vinden om meer te vragen van ouderen, kinderen en analfabeten. Maar wat als we dezelfde ethische vraag stellen over mensen die, net als Apple gebruikers, duidelijk bereid zijn meer uit te geven? Dit vraagt om meer onderzoek naar ethische grenzen.

Griekse Tragedie

Kunstmatige intelligentie kan ons soms confronteren met ethische dilemma’s die bijna Grieks-tragisch aanvoelen, waar helden worden geconfronteerd met schijnbaar onmogelijke keuzes. Denk aan rijassistentiesystemen die nu standaard zijn in nieuwe auto’s. Deze technologie belooft een veiligere toekomst op de weg, maar kan soms gedwongen worden om in een fractie van een seconde te beslissen wie er in een noodgeval schade moet ondervinden: een dier of een mens, een man of een vrouw, een kind of een ouder persoon? De antwoorden op deze vragen liggen niet bij het KI-systeem zelf, maar bij de programmeurs die de onderliggende algoritmes vormgeven. Hun beslissingen zullen de toekomst van onze mobiliteit beïnvloeden, maar bespreken we die beslissingen voldoende?

Dit dilemma heeft ook gevolgen voor de verzekeringssector. Wat als een KI-systeem geen onderscheid kan maken tussen een volwassene en een kind? Moeten we beslissingen baseren op kosten om financiële schade te minimaliseren? Of moeten we kiezen voor een menselijkere aanpak, ongeacht de kosten?

Deze prikkelende vragen benadrukken het belang van een breed en dringend debat over ethische aspecten van KI in onze samenleving. Zonder zo’n debat lopen we het risico dat we programmeurs beslissingen laten nemen over fundamentele menselijke waarden en ethiek zonder er goed over na te denken.

Algoritmen

Hoewel deep learning verbazingwekkend is in zijn mogelijkheden, heeft het nog een lange weg te gaan voordat het de nuances van menselijke interactie volledig kan begrijpen. Bijvoorbeeld, wanneer we zeggen: “Laten we om 18:00 uur afspreken”, interpreteren mensen de intentie en komen ze op tijd. Maar als een feestje om 18:00 uur begint, zullen de meeste mensen niet precies op dat moment arriveren. Het begrijpen van dit soort ongeschreven sociale regels is buitengewoon moeilijk voor KI. Hetzelfde geldt voor sarcasme, of zelfs het beantwoorden van filosofische vragen zoals “Wat is de zin van het leven?”. Het herkennen van menselijk gedrag en intentie vormt een gecompliceerde uitdaging voor KI.

Terwijl KI worstelt om menselijke nuances te begrijpen, tonen mensen vaak een diepgeworteld wantrouwen tegenover technologie. Mensen tonen vaak scepsis tegenover algoritmen, zelfs die welke werken op basis van grondige gegevensverzameling en analyse. Menselijke voorkeur voor het oordeel van hun soortgenoten boven computertechnologie leidt tot interessante vragen.

Waar komt deze weerstand vandaan? Wat is de oorsprong van dit wantrouwen? Er zijn veel factoren die bijdragen aan onze scepsis tegenover algoritmen. Vooroordelen spelen ongetwijfeld een rol, maar er is ook een element van mysterie en onbekendheid – het idee dat algoritmen werken als een ‘black box’, beslissingen nemen op basis van criteria die we niet volledig begrijpen. Is het oordeel van een algoritme eerlijk, of is het slechts een ondoorgrondelijk resultaat van onzichtbare berekeningen?

Om vertrouwen in algoritmen te vergroten, moeten we streven naar transparantie en eerlijke criteria. Dit betekent niet alleen uitleggen hoe de systemen werken. Het gaat er ook om te zorgen dat de systemen eerlijk, rechtvaardig en in lijn zijn met onze waarden.

Een omvangrijke taak: ethische dialoog en transparantie

Hoewel het ongetwijfeld opwindend en uitdagend is om deel uit te maken van een wereld die zich in zo’n snel tempo ontwikkelt, mogen we niet vergeten dat we de verantwoordelijkheid hebben om op elk moment van deze reis grondig na te denken en te discussiëren over ethische overwegingen. Kunstmatige intelligentie presenteert ons met uitdagingen die veel verder gaan dan technische en functionele beperkingen. In de toekomst zullen meer vragen en dilemma’s moeten worden aangepakt, en daarvoor is veel debat vereist. Transparantie en verantwoordelijkheid zijn belangrijk in dit proces.

Vrouw in gesprek met een robot terwijl ze koffie drinkt